وصاحب « قاموس » رساله‌اى در ضبط أسامي مكّه نوشته ، از آن جمله است « مكّه » ، واين اشهر أسماء اوست ، و « بكّة » به فتح موحّدة وتشديد الكاف ، و « بلدة » و « امّ القرى » و « بلد الأمين » و « قرية النمل » و « امّ رحم » بضمّ راء ، و « امّ الرحمة » و « صلاح » بفتح صاد وكسر حاء بر وزن قطام و « مقدّسة » و « قادس » و « ناسّة » به نون وسين مهملهء مشدّدة ، و « نسّاسة » به نون وتشديد سين اوّل ، و « باسّة » بموحده وسين مشدّده ، و « حاطمة » بحاء وطاء مهملتين و « عرس » بمهملات وضم أولى و « كوثى » و « امّ كوثى » بضمّ كاف وسكون واو قبل از مثلثه ، و « راس » و « فاران » بفاء وراء و « وادى » و « حرم » و « عرش » بمهملتين قبل از معجمة و « مرّة » بفتح ميم وتشديد راء و « طيته » بفتح مهمله وسكون تحتيّه وفتح فوقيه و « معاد » و « نسيء » « 1 » . ومشهور آن است كه : مكّه به « ميم وباء » به يك معنى است ، و « ميم وباء » گاهى بدل از همديگر مىشوند ، مثل لازم ولازب « 2 » . وزهري وزيد بن اسلم گفته‌اند كه : [ مكّه ] به « ميم » مجموع حرم است ، و [ بكّه ] به « باء » همين مسجد الحرام است « 3 » . وبعضي گفته‌اند كه : به « ميم » مجموع شهر است وبه « باء » مخصوص است به خانهء مبارك ومحل طواف « 4 » ، وبعضي مخصوص به خانه مىدانند « 5 » ، وبعضي به « باء » را تمام ما بين دو كوه مىدانند 6 ، وبعضي به « ميم » را مخصوص ذي طوى مىدانند 7 ، وبعضي « رأس » را اسم كوهى در مكّه

--> ( 1 ) اين كتاب را نيافتيم ، مراجعه شود به اخبار مكّه : 1 / 281 و 282 . ( 2 ) احكام السلطانية : 278 ، معجم البلدان : 5 / 181 . ( 3 ) احكام السلطانية : 279 . ( 4 ) مجمع البيان : 2 / 147 ( جزء 4 ) . ( 5 ) 5 و 6 اخبار مكّه : 1 / 281 . ( 6 ) 7 اخبار مكّه : 1 / 282 ، معجم البلدان : 1 / 475 .